MS 2’nci ve 3’üncü yüzyıla tarihlenen Marcus Aurelius heykeli, 1960’lı yıllardaki kaçak kazılar sonucu yurtdışına çıkarılmıştı. Eser, zaman içindeki el değiştirmelerle ABD’nin Ohio eyaletindeki Cleveland Sanat Müzesi’ne katıldı. Antik sanat tarihide önemli bir yere sahip olan bu heykel, Roma İmparatoru Marcus Aurelius’un bir filozof olarak tasvir edilmesiyle dikkat çekiyor. Heykel, Prof. Dr. Jale İnan’ın öncülük ettiği bilimsel çalışmalar sayesinde ilk kez uluslararası platformda gündeme alınmıştı.
EL KOYMA KARARI
Kültür ve Turizm Bakanlığı, 2021 yılında New York Manhattan Bölge Savcılığı ile Amerikan İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi ortaklığıyla bir çalışma başlattı. Bu çerçevede, Boubon kökenli diğer pek çok Roma imparatoruna ait heykel ve heykel başları Türkiye’ye iade edildi. Marcus Aurelius heykelinin Boubon Antik Kenti’ndeki Sebasteion yapısına ait olduğu yönünde bilimsel veriler mevcut. Manhattan Bölge Savcılığı ve HSI, tanık beyanları ve heykelin kaidesindeki izleri inceleyerek Türkiye’nin iade talebini kabul etti.
MÜZE İTİRAZDA BULUNDU
Cleveland Sanat Müzesi, Ekim 2023’te New York Yüksek Mahkemesi’nin el koyma kararına itiraz etti ve heykelin Boubon ile ilişkilendirilmesine karşı dava açtı. Ancak Almanya’daki Curt Engelhorn Arkeometri Merkezi laboratuvarlarında yapılan analizler, heykelin uzun yıllar boyunca Boubon topraklarında bulunduğunu belgelerle ortaya koydu. 2024 Mayıs ayında Bakanlık uzmanlarının denetiminde heykelin silikon ayak kalıbı alındı ve antik kentteki kaidelerle tam uyumlu olduğu doğrulandı.
TOPRAK ANALİZİ YAPILDI
Cleveland Sanat Müzesi, heykelin kökenine dair bilimsel şüphelerini ortadan kaldırmak için toprak analizi talebinde bulundu. Heykelin altındaki kaide ile ayak ölçüleri arasındaki ilişki araştırıldı ve 1967 yılında jandarma operasyonuyla ele geçirilen Valerianus heykelinden alınan toprak örnekleriyle karşılaştırmalar yapıldı. Laboratuvar test sonuçları, her iki heykelin de aynı toprak bileşimine sahip olduğunu gösterdi. Bunun üzerine Cleveland Sanat Müzesi, davadan vazgeçti ve iade kararını kabul etti.
Marcus Aurelius heykeli, Türk Hava Yolları’na ait bir uçakla Türkiye’ye getirildi. Heykelin iadesi, Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın tarihi eser kaçakçılığına karşı mücadelesinde önemli bir adım oldu.
‘TIRNAKLARIMIZLA KAZIDIK’
Kültür ve Turizm Bakanlığı Kaçakçılıkla Mücadele Dairesi Başkanı Zeynep Boz, toprak analizi sürecinin zorluğuna vurgu yaparak, “Heykelin içindeki toprak katılaşmıştı. Bu nedenle uzun süre toprak örneği alamadık. Çok çaba sarf ettik ve bir uluslararası uzmanın ‘örnek gelmiyor’ dediği bir anda tırnaklarımızla kazı yaparak heykelden toprak örneği aldık” dedi.
‘TARİHİ BİR BAŞARI’
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, bu önemli iade sürecini ‘tarihi bir başarı’ olarak gördüğünü belirtti. Ersoy, “Uzun bir mücadeleydi. Haklıydık, kararlıydık ve sabırlıydık; kazandık. ‘Filozof İmparator’ Marcus Aurelius’u, ait olduğu topraklara geri getirdik. ABD’de sergilenen bu nadir eser, bilimsel analizler ve tanık ifadeleriyle ülkemize kazandırıldı. Bu süreç, tarihi bir başarıdır” dedi.
‘ANKARA’DA SERGİLENECEK’
Bakan Ersoy, heykelin Ankara’da sergileneceğini de duyurarak, “Filozof İmparator’u çok yakında Ankaralılarla buluşturacağız. Bu süreçte emeği geçen tüm paydaşlara ve Türk Hava Yolları’na teşekkür ediyorum” ifadelerini kullandı.
