Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 23 Ekim 2023 tarihli toplu açılış töreninde, Diyarbakır E Tipi Cezaevi’nin müze olarak halkın hizmetine sunulacağı müjdesini verdi. Erdoğan, “Son ziyaretimde Diyarbakır Cezaevi’ni boşaltma ve kültür merkezi yapma sözü vermiştim. Sözümüzü tuttuk. Adalet Bakanlığımız cezaevini tamamen boşalttı. Kültür ve Turizm Bakanlığımız, restorasyon projelerini hazırladı. İçinde müze, kütüphane ve kültür-sanat birimleri bulunduran bu eserin Diyarbakır’a hayırlı olmasını diliyorum.” dedi. Açıklamanın ardından 270 tutuklu ve 170 personel, diğer cezaevine nakledildi. Dönemin Adalet Bakanı Bekir Bozdağ, cezaevinin kapısını kilitleyip anahtarı Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy’a teslim etti.
MÜZEYE DEVREDİLDİ, BETON BLOKLAR KALDIRILDI
27 Ekim tarihinde, cezaevinin çevresindeki güvenlik açısından konulan iki metre genişliğinde ve üç metre yüksekliğindeki beton bloklar kaldırıldı. Anı ve Etnografya Müzesi olarak hizmet verecek cezaevi, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü tarafından Diyarbakır Müze Müdürlüğü’ne devredildi. Bazı yapıların yıkılması için kurul kararı alındı, diğerlerinin ise güçlendirilmesine karar verildi. Beş bloktan oluşan yapının parsel alanı 49 bin 204 metre kare, kapalı alanı ise 16 bin 462 metre kare olarak planlandı. Cezaevine sonradan eklenen askeri gazino ve lojman gibi yapılar yıkıldı. 2023 yılında lazer tarama yöntemiyle belgelenen yapının, 1980 sonrası eklenen koğuş ve hücreleri de yıkıldı. Restorasyon süreci, Diyarbakır Rölöve ve Anıtlar Müdürlüğü tarafından başlatılarak, cezaevinin 1980 yılındaki görünümüne döndürülmesi hedefleniyor ve bu çalışmalar iki etap halinde yürütülüyor.
‘YAPININ GÜÇLENDİRİLMESİNE ÖNCELİK VERİLDİ’
Diyarbakır Rölöve ve Anıtlar Müdürü Cemil Koç, restorasyon çalışmalarına dair detayları aktardı. “Cezaevinin müzeye dönüştürülmesi, Sayın Cumhurbaşkanımızın talimatları doğrultusunda 2022 yılında başladı. 24 Ekim 2022’de cezaevi tabelasının indirilmesinin ardından restorasyon süreci, yapının tescillenmesiyle başladı. Beş bloklu cezaevi binası ve çok amaçlı salon tescil edildi. Kentin hafızasında önemli bir yer tutan bu yapıyı ‘birinci derece anısal yapı’ olarak kaydettik. 2023-2024 arasında projelendirme süreci tamamlanacak. 17 Eylül 2024 tarihi itibarıyla birinci etap restorasyon çalışmalarımızı tamamlamış olacağız. Bu aşamada, yapıya sonradan eklenen bölümler kaldırıldı, raspalar alındı ve güçlendirme projeleri güncellendi. Şu anda kaba sıva işlemleri devam ediyor. Ayrıca, müze kompozit setinin içeriği için bakanlıkça bir danışma kurulu oluşturuldu. Bu kurul, 1980-1984 yılları arasında cezaevinde kalan tanıklarla istişarelerde bulunarak, o döneme ait olayların doğru bir şekilde yansıtılması amacıyla kompozit set çalışmaları sürdürüyor.” açıklamasında bulundu.
‘FESTİVALE YETİŞMESİ İÇİN PLANLAMA YÜRÜTÜLÜYOR’
İlk etabın 15 Ağustos’ta tamamlanacağını belirten Koç, ikinci etapta teşhir-tanzim, çevre düzenleme ve peyzaj çalışmalarının yapılacağını açıkladı. Koç, “İkinci etapta çok amaçlı salonun restorasyonu, cezaevi ana binasının mekanik ve elektrik tesisat imalatları tamamlanacak. Kültür Yolu Festivali’nin düzenleneceği Ekim 2026’ya kadar müzenin tamamlanması hedefleniyor.” ifadelerine yer verdi.
