KÜTAHYA’daki Parmakören Camisi’nde 2022 yılında gerçekleştirilen restorasyon çalışmaları sırasında, duvar oyuğunda 300’ün üzerinde kağıt parçası keşfedildi. Bu tarihi parçalar, Ankara’daki konservasyon laboratuvarında 2,5 yıl süren detaylı bir çalışma ile bir araya getirildi. Elde edilen eserin, Osmanlı minyatür sanatıyla yapılmış ve 18 veya 19’uncu yüzyıla ait olan Mekke şehir planı olduğu belirlendi. Bu önemli eser, yakında bir müzede sergilenecek.
Restorasyon sürecinde, Parmakören Camisi’ndeki duvar kovuğunda iç içe geçmiş halde bulunan kağıt parçaları, tarihi bir değere sahip olarak değerlendirilerek, Kültür ve Turizm Bakanlığı’na bağlı Ankara Restorasyon ve Konservasyon Bölge Laboratuvarı’na gönderildi. Burada uzman ekip tarafından yapılan ilk incelemede, eserlerin ciddi oranda kırılgan, parçalanmış ve deformasyona uğramış olduğu tespit edildi. Restoratörler, parçaların zarar görmeden temizlenmesi ve korunması için bilimsel konservasyon yöntemlerine yöneldi. Kağıt parçaları, öncelikle nem odasında nemlendirilerek, uzun bir çalışma süreci sonucunda tek tek bir araya getirildi. Ortaya çıkan dört büyük parçanın, 18 ya da 19’uncu yüzyıla ait Mekke şehir planını tasvir ettiği anlaşıldı. Eser, Kabe, camiler ve yerleşim yerlerinin renkli tasvirleriyle Osmanlı minyatür sanatını yansıtmaktadır. Yakın bir tarihte müzede sergilenmesi planlanıyor.
‘ÇITIR ÇITIR KIRILIYORDU’
Ankara Restorasyon ve Konservasyon Bölge Laboratuvarında 10 yıldır kağıt restoratörü olarak görev yapan Deniz Haberal, belgeleme işlemlerine başladıklarını ifade etti. Haberal, “Eser çok fazla buruşuk ve kırılgandı. Birçok parçası vardı ve dokunduğumuzda çıtır çıtır kırılıyordu. Bu nedenle önce nem odaları oluşturduk. Kontrollü bir şekilde eserin düzleşmesini sağlamamız gerekiyordu. Bu işlem uzun sürdü. Kapaklı kutular içerisinde minik kaplara su koyarak, eseri suya temas etmeyecek şekilde yerleştirdik. Kutu kapaklı olduğu için nem dışarı çıkamadı ve esere nüfuz etti. Böylece eser yumuşadı ve düzleşmesi sağlandı” dedi.
‘PUZZLE GİBİ YERLERİNİ BULMAYA ÇALIŞTIK’
Düzleşen eseri presleyip mekanik ve kuru temizleme yaptıklarını belirten Haberal, “Temizlik işlemleri tamamlandıktan sonra geniş bir masada tüm parçaları yaydık ve bir puzzle parçası arar gibi tek tek parçaların yerlerini bulmaya çalıştık. Ortaya çıkan parçalarda, bu eserlerin Osmanlı minyatür sanatıyla yapılmış şehir planı tasvirleri olduğunu gördük. Kabe ve Mekke’yi tasvir ediyor. Bazı eserlerde daha fazla çizim görüyoruz; çünkü elimizdeki parçalar çok sayıda. Ancak bazı parçaların eksik olması nedeniyle o alanlardan veri alamıyoruz. Parçalar birleştirildikten sonra arada kalan boşluklara uygun gramajlı Japon kağıtları ile tamamlama işlemi gerçekleştirdik. Son olarak, eserlerin restorasyon sonrası belgelerini hazırlayıp paketleyerek işlemi tamamladık” diye konuştu.
‘AYNI USTANIN ELİNDEN ÇIKMIŞ OLABİLİR’
Haberal, eserin üzerinde yaklaşık 2,5 yıl süresince çalıştıklarını belirterek, “Bu süreç oldukça heyecan vericiydi. Çünkü parçalar birleştikçe minyatür sanatından birçok örnek ortaya çıkıyordu ve eser renkliydi. Önce camileri gördük ve bunların yanında çeşitli yerleşim alanlarına benzeyen unsurlar fark ettik. Sonrasında ortada bir şeyin Kabe olabileceğini düşündük. Devam ettikçe bunun bir Mekke şehir planı olabileceği ihtimalini de değerlendirdik. Bu, bizim yorumumuz. Eserin parçalarını birleştirdiğimizde dört tane minyatür sanatına ait örnek elde ettik. Aslında daha fazla parçalı minyatürümüz bulunuyor; ancak onların parçaları çok eksik olduğu için birleştirme işlemini yapamadık. Bu parçaları da ayrı bir yerde konservasyon işlemlerini tamamlayarak muhafaza ediyoruz. Dört eserimiz var; ancak hepsi birbirine çok benziyor. Minyatürler ve teknikleri incelendiğinde, aynı ustanın ya da benzer çalışan ustaların elinden çıkmış olabileceği düşünülüyor” ifadelerini kullandı. (DHA)
Ayşenur DEMİRTAŞ GÜL-Emirhan YÜZÜGÜLDÜ/ANKARA, (DHA)
GÜNCELLENME
