Türkiye, kültür varlığı kaçakçılığına karşı sürdürdüğü etkili mücadele çerçevesinde, Anadolu’dan kaçırılan önemli eserlerin gönüllü iadesini gerçekleştirmeye başladı. Yıllar önce yasa dışı yollarla Amerika Birleşik Devletleri’ne götürülen bir Büyük İskender heykel başı, hayatını kaybeden bir koleksiyonerin çocuklarının “Türk hükümeti peşimizi bırakmaz” şeklindeki ifadeleriyle yaptıkları başvuru sayesinde Mayıs 2024’te Türkiye’ye geri döndü. Söz konusu eser, Ankara Kültür Yolu Festivali kapsamında Anadolu Medeniyetleri Müzesi’nde sergilenen ‘Kaçış Yok’ sergisinin en önemli unsuru haline geldi.
Kültür ve Turizm Bakanlığı’na bağlı Kaçakçılıkla Mücadele Dairesi Başkanlığı, 2023 yılının ilk sekiz aylık döneminde yasa dışı yoldan yurtdışına çıkarılan 36 eserin Türkiye’ye geri dönüşünü sağladı. 2018 yılından bu yana toplamda 7 bin 840 eser, vatanına kazandırılmış durumda. 2002 yılından itibaren ise toplam 12 bin 155 kültürel varlık Türkiye’ye iade edildi. Türkiye, uluslararası düzeyde yaptığı anlaşmalar aracılığıyla kültürel mirasını koruma konusundaki kararlılığını sergileyerek eserlerin gönüllü iadesini teşvik etmeyi başardı.
Büyük İskender heykel başının iade süreci, merhum koleksiyonerin çocuklarının Türk hükümetinin gönderdiği belgeleri değerlendirmesi ile başladı. Eser, Ankara Kültür Yolu Festivali kapsamındaki Anadolu Medeniyetleri Müzesi’nde sergilenen ‘Kaçış Yok’ sergisinin merkezi parçası haline geldi. Kültür ve Turizm Bakanı, sergi sırasında bu süreci açıklayarak Anadolu kökenli eserlerin izinsiz edinilmesinin sonuçları hakkında bilgi aktardı.
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdür Yardımcısı, eserin iade sürecinin detaylarını paylaştı. Aşina olduğu bilgiler doğrultusunda, eserin M.S. 2. yüzyıla tarihlendiğini ifade eden yetkili, varislerin Anadolu kökenli olabileceği endişesiyle Amerika’daki Dışişleri Bakanlığı temsilciliği aracılığıyla iletişim kurduklarını belirtti. Uzmanların yaptığı detaylı incelemeler sonucunda eserin Türkiye’ye ait olduğu belgelerle kanıtlandı ve varisler, gönüllü olarak iade konusunda karar aldılar.
Yetkili, Türkiye’nin dünya genelinde kültür varlığı kaçakçılığı ile mücadelesinin önemli bir noktada olduğunu ifade etti. Uluslararası komitelerdeki temsilcilik görevleri ve yüksek düzeydeki pozisyonlar, Türkiye’nin bu alandaki etkisini artırıyor. Ülkelerle gerçekleştirilen ikili anlaşmalar sayesinde ise eser iadeleri daha hızlı ve hukuki temellere dayalı şekilde gerçekleştirilebiliyor.
Bunun yanı sıra, Türkiye’nin uzmanları ve yöneticileri, Balkan ülkelerine yönelik eğitim programları düzenlemekte. Yetkili, bu yıl pek çok Balkan ülkesine giderek eğitim faaliyetlerine katıldıklarını ve bu ülkelere kültürel varlık kaçakçılığı konusunda bilinçlendirme sağladıklarını belirtti. Eğitim çalışmalarının devam etmesi, bölgedeki ülkelerde bu konu hakkında farkındalığın artırılmasına katkı sunuyor.
