Roma İmparatoru Marcus Aurelius’un Boubon Antik Kenti’nden çalınan bronz heykeli, 65 yıl aradan sonra Türkiye’ye iade edildi.
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, bu önemli durumu sosyal medya hesaplarından duyurarak “tarihi bir başarı” olarak nitelendirdi.
Ersoy’un paylaşımında şöyle ifade edildi:
“Bu uzun soluklu bir mücadeleydi. Biz kesinlikle haklıydık, kararlıydık ve sabırlıydık, nihayetinde sonuç elde ettik … Gerekli delilleri titizlikle topladık!
‘Filozof İmparator’ Marcus Aurelius’u, ait olduğu topraklarına geri getirdik.”
Boubon Antik Kenti’nden 1960’lı yıllarda kaçırılan heykele, 65 yıl sonra Türkiye’de kavuşulmuştur.
ABD’de sergilenen bu değerli eser; bilimsel analizler, arşiv belgeleri ve tanık ifadeleri ile ülkemize geri kazandırıldı.
Diplomasi, hukuk ve bilimin birleşimiyle gerçekleşen bu süreç, New York Manhattan Bölge Savcılığı ve ABD İç Güvenlik Soruşturmaları Birimiyle yürütülen bir iş birliği ile mümkün oldu. Marcus Aurelius’un ülkemize dönüşü, uzun yıllar süren hak arayışlarımızın somut bir örneğidir.
Kaçırılan kültürel miraslarımıza gerek yurt içinde gerek yurt dışında kararlılıkla sahip çıkmaya devam edeceğiz. Filozof İmparator’u, Ankara’da düzenleyeceğimiz sürpriz bir sergide sanatseverlerle buluşturmayı planlıyoruz.
Bu süreçte emeği geçen tüm bireylere, özellikle rahmetli Prof. Dr. Jale İnan’a, Burdur Müzesi’ne ve Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü Kaçakçılıkla Mücadele Dairesi Başkanlığı’na teşekkürlerimi iletiyorum.
Ayrıca Marcus Aurelius heykelinin ülkemize getirilmesinde sağladıkları destekten dolayı Türk Hava Yolları’na da özel olarak teşekkürlerimi sunarım.”
1960’larda kaçırıldı, Ohio’ya ulaştı
MS 2. ve 3. yüzyıla ait olduğu düşünülen Marcus Aurelius heykeli, 1960’lı yıllarda Burdur’un Gölhisar ilçesindeki Boubon Antik Kenti’nde gerçekleşen kaçak kazılar sonucunda yurtdışına çıkarılmıştır. Anadolu’nun en değerli bronz heykellerinden biri olan bu eser, zamanla çeşitli el değişiklikleriyle ABD’nin Ohio eyaletindeki Cleveland Sanat Müzesi koleksiyonuna dâhil olmuştur.
Türkiye, 65 yılı aşkın bir süre boyunca peşinde olduğu bu önemli eseri, Prof. Dr. Jale İnan’ın önderliğinde yapılan çalışmalarla ilk kez bilim dünyasının gündemine taşımıştır. Heykelin, Roma İmparatoru Marcus Aurelius’u bir filozof olarak tasvir etmesi, antik sanat tarihi açısından da önemli bir değer taşımaktadır.
2021’de başlayan ortak soruşturma sonuç verdi
Kültür ve Turizm Bakanlığı, New York Manhattan Bölge Savcılığı ve Amerikan İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi, 2021 yılında ortak bir soruşturma başlattı. Bu süreçte yalnızca Marcus Aurelius heykeli değil, aynı zamanda Boubon kökenli diğer Roma İmparatorları olan Lucius Verus, Septimius Severus ve Caracalla’ya ait heykeller de Türkiye’ye geri getirilmiştir.
Marcus Aurelius heykelinin Boubon Antik Kenti’ndeki Sebasteion yapısına ait olduğu, toplanan bilimsel veriler, akademik araştırmalar ve tanık ifadeleri ile belgelendi.
New York Manhattan Bölge Savcılığı ve Amerikan İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi, özellikle tanıkların 1967’deki kaçak kazıya dair verdikleri bilgilerin yanı sıra heykelin altındaki negatif izler ve ayak ölçüleri ile benzer sandalet örneğinin Kybra Antik Kenti kazılarında bulunması sebebiyle Türkiye’nin iade talebini haklı bulup, Cleveland Sanat Müzesi’ndeki heykelin el konulmasına karar verdi.
Mahkemeden laboratuvara uzanan süreç
Cleveland Sanat Müzesi, Ekim 2023’te New York Yüksek Mahkemesi’nin el koyma kararına itiraz edip heykelin Boubon ile ilişkilendirilmesine karşı dava açtı. Ancak Almanya’daki Curt Engelhorn Arkeometri Merkezi laboratuvarlarında yürütülen analizler, heykelin uzun bir süre Boubon topraklarında gömülü olduğunu net bir şekilde ortaya koydu.
2024 yılı Mayıs ayında, Bakanlık uzmanları denetiminde heykelin silikon ayak kalıbı alındı ve Boubon Antik Kenti’ndeki kaide ile tam uyumlu olduğu belgelendi. Cleveland Müzesi’nin talep ettiği bilimsel analiz sürecine Kültür ve Turizm Bakanlığı yapıcı bir yaklaşımla olumlu karşıladı, böylelikle sürecin sağlıklı ilerlemesi sağlandı.
“Tırnaklarımızla kazıyarak referans aldık”
Kaçakçılıkla Mücadele Dairesi Başkanı Zeynep Boz, heykelin iade sürecinde Cleveland Sanat Müzesi’nin, eserin kökenine ilişkin bilimsel belirsizlikleri gidermek amacıyla toprak analizi talep ettiğini bildirdi.
Boz’un açıklamasına göre, heykelin altındaki kaide içinde bulunan küçük bir delik ile heykelin ayağındaki kurşun çıkıntının ilişkisi incelendi. Bu sebeple heykelin Boubon kökenli olduğunu kanıtlamak için toprak örneğine ihtiyaç duyuluyordu. 1967 yılında jandarma operasyonuyla ele geçirilen ve hâlâ Burdur Müzesi’nde korunan Valerianus heykeli, bu referans olarak belirlendi. Bu heykelin içindeki toprak ile Marcus Aurelius heykelinden alınacak örnekler karşılaştırılarak, her iki eserin aynı ortamda korunup korunmadığı incelendi.
Boz, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Orada ilginç bir durum yaşandı. Heykelin içindeki toprak katılaşmış bir yapıdaydı. Bu nedenle heykelden toprak örneği almak oldukça zordu. Restoratörlerimiz ve konservatörlerimiz büyük çaba sarf etse de örnek alınamıyordu. Bu, bizim için son şanstı; tüm kaygıları ve olumsuz yorumları ortadan kaldıracak bir referansa ihtiyaç vardı. O noktada, iş biraz da içgüdülerimize kaldı. Tırnaklarımızla kazıyarak heykelden toprak örneği almak zorunda kaldık. Uluslararası bir uzman denetiminde, son derece dikkatli bir şekilde asitsiz kağıtlarla numune alma işlemine tamamladık.”
Yapılan laboratuvar testleri, her iki heykelin de aynı toprak bileşimine sahip olduğunu ve Boubon Antik Kenti’nden çıkarılmış olduğunu bilimsel olarak belgelemiştir.
Bu kanıtların elde edilmesinin ardından, Cleveland Sanat Müzesi, davadan vazgeçerek iade kararını Manhattan Bölge Savcılığı aracılığıyla Türkiye’ye resmi olarak bildirdi.
Tarihe geçen bir mücadele
Marcus Aurelius heykelinin Türkiye’ye dönüşü, sadece bir eserin iadesi değil; aynı zamanda uluslararası hukuk, bilim ve diplomasinin önemli bir zaferi olarak kaydedildi. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın tarihi eser kaçakçılığıyla mücadelede önemli bir dönüm noktası hâline geldi.
Bakan Ersoy, Marcus Aurelius heykelinin yakın bir zamanda Ankara’da gerçekleştirilecek sergi ile sanatseverlerle buluşacağını da duyurdu.
Kültür ve Turizm Bakanlığı, yurtdışına kaçırılmış tüm kültürel miras varlıklarını geri kazanma amacıyla kararlılıkla çalışmalarını sürdürmeye devam etmektedir.
