Ekim ayının sonlarına yaklaşırken, Karadağ’ın başkenti Podgorica’da Türk vatandaşlarına yönelik bir dizi saldırı gerçekleşti. Araçların yakılması ve Türklere ait iş yerlerinin yağmalanması gibi olayların ardından, Türk vatandaşlarına uygulanan serbest vize uygulaması askıya alındı. Peki, Karadağ’da bu olayların arka planında neler var ve o gece neler yaşandı? Olayları yaşayan Türkler durumu aktardı…
Karadağ, 623 bin 633 kişilik nüfusa sahip bir Balkan ülkesidir. Karadağ İstatistik Ofisi’nin (MONSTAT) verilerine göre, 2006 yılında Sırbistan’dan bağımsızlığını ilan eden bu ülkenin nüfusunun yüzde 41’i Karadağlı, yüzde 33’ü Sırp, yüzde 9.5’i Boşnak ve yüzde 5’i Arnavut olarak kendini tanımlamaktadır. Bu verileri sunmamızın nedeni, geçtiğimiz hafta yaşanan bir bıçaklama olayının ardından, Türkler üzerinde ırkçılığa varan eylemlerin, Karadağ’daki Türkler tarafından “Sırp kökenliler tarafından milliyetçilik saikleriyle” gerçekleştirildiği iddialarının ortaya atılmasıdır. Karadağ’daki Türk toplumu, yaşanan ırkçılığın yanı sıra, 31 Ekim itibarıyla Türk vatandaşlarının vize serbestisinin iptal edilmesiyle de zor bir dönemden geçiyor. Şimdi ise Karadağ-Türkiye ilişkilerine daha yakından bakalım.
Yatırımlarda Türkiye İlk Sırada
Karadağ Merkez Bankası verilerine göre, 2020 başından 2025 Ağustos’una kadar yapılan toplam yabancı yatırımın hacmi 5.1 milyar euro olarak kaydedildi. Bu süreçte Türk vatandaşlarının yatırımları 417.4 milyon euro’ya ulaşarak, tüm yabancı yatırımların yüzde 8.1’ini temsil ediyor. Türk yatırımları Karadağ’da her yıl artış gösteriyor. Örneğin, 2020’de Türkler yalnızca 18.6 milyon euro yatırım yaparken, bu rakam 2025 yılının ocak-ağustos döneminde 92.2 milyon euroya yükseldi. 2025’in ilk sekiz ayında yapılan yabancı yatırımlarda Türkiye, 595.6 milyon euro ile ilk sırada yer aldı; bu miktarın yüzde 16’sı Türkiye menşeli oldu.
Her 6 Şirketten 1’i Türklerin
MONSTAT verilerine göre, 2024 yılı boyunca Karadağ havalimanlarında 2.9 milyon yolcu trafiği gerçekleşti. Bu trafiğin yüzde 23’ü, 648 bin 611 yolcu ile Sırbistan’a aittir; Türkiye ise 559 bin 470 yolcu ile yüzde 19.5’lik paya sahip. Ülkede yaklaşık 100 bin yabancı uyruklu kişinin ikamet ettiği belirtiliyor. Sırplar 24 bin 539 ile ilk sırada yer alırken, Türkler 13 bin 396 kişi ile üçüncü sıradadır ve toplam nüfusun yüzde 2.1’ini oluşturmaktadır. 2024 sonu itibarıyla geçerli MONSTAT verilerine göre, Karadağ’da yabancı uyruklulara ait 31 bin 814 şirket bulunmaktadır. Türkler, 9 bin 818 şirket ile yabancı uyruklular arasında en fazla şirket kuran grup olarak öne çıkmaktadır. Toplamda 58 bin 998 olan şirket sayısına bakıldığında, her altı şirketten birinin Türkler tarafından kurulduğu anlaşılmaktadır.
Türklere Saldırıların Kaynağı Olan Yaralama
Karadağ’da yaşanan bu olayların kökeni, 26 Ekim günü 25 yaşındaki bir Karadağlının bıçaklanarak yaralanmasıyla başlayan bir dizi olayın patlak vermesiyle ilgilidir. Olay sonrası polis, birçok Türk ve Azerbaycan vatandaşını gözaltına aldığını duyurdu ve bu durum ülkede büyük protestolar ve şiddet olaylarına yol açtı. Irkçı söylemlerle, Karadağ’a gelen Türklerin ülkeyi bir suç merkezine dönüştürdüğü iddiaları gündeme geldi. Ancak, 2020-2024 yılları arasında yabancı uyrukluların işlediği suçlara dair emniyet kayıtlarına göre, Türk vatandaşları bu süreçte 253 suçla altıncı sırada yer alıyor. İlk sırada 936 suçla Sırplar, ikinci sırada 439 suçla Kosovalılar, üçüncü sırada 323 suçla Arnavutlar, dördüncü sırada 321 suçla Bosna-Hersekliler ve beşinci sırada 260 suçla Ruslar bulunmaktadır. Olayı tetikleyen bıçaklama olayı sonrası, başlangıçta iki Türk suçlu olarak suçlansa da, mahkemece 31 Ekim tarihinde serbest bırakıldılar. Ancak bu durum, Karadağ’daki gerilimi azaltmaya ve Türklerin endişelerini gidermeye yetmedi. Türk toplumu, zararlarının tazmini ve yaşamlarının güvenliği için muhatap bulamazken, Türkiye’deki Türkler de vizesiz giriş ayrıcalığını kaybetti. Karadağ’daki Türklerle yaşadıklarını konuştuk.
Tahir Yılmaz (Restoran Sahibi)
“Antalya’da gözde restoranlarda yıllarca işletmecilik yaptım. İş gereği eşimle 3.5 yıl önce Bosna-Hersek’e, ardından başka bir teklif üzerine 2.5 yıl önce Karadağ’a taşındık. Burada restoran sektöründe yatırım potansiyeli olduğunu fark ettik ve 7 ay önce restoranımızı açtık. 300 bin euro yatırım yaptık ve yanımızda 11 kişi çalışıyor. Olaylara dek her şey yolundaydı. Karadağ halkı bizi çok sevdi, müşterilerimizin yüzde 80-90’ı Karadağ vatandaşları. Ancak yaşananlar, buradaki Sırp nüfusun milliyetçiliğinden kaynaklanıyor. Olaylar sırasında Karadağlı ve Boşnak komşularımız bizden endişe ettiler. Türkler olarak, ne Karadağ ne de Türkiye’den destek göremedik. Dayanışma içinde kalmaya çalışıyoruz ama durum pek iç açıcı değil. Olaylar sırasında birçok kişinin işletmeleri yakıldı ve yağmalandı. Türkler olarak Karadağ’a olan güvenimizi kaybettik. Yüzde 40-50 kadar Türk, Karadağ’dan ayrıldı ve hala ayrılmaya devam ediyorlar. Bizim gibi yatırım yapanlar ise beklemek zorunda kalıyor. Yatırım yaptığım restorana 150 bin euro veren çıksa, arabamı hediye edip anında Türkiye’ye dönerim. 7 ayda 48 bin euro vergi ödedim, bir kuruş borcum yok ama bir haftada 20-25 bin euro zarar ettim. İşlerim yüzde 75 düştü. Olayların başlangıcında restorana kasko yaptırmak istedik, ama sigorta şirketleri bunu reddetti. Bunca zararı kim tazmin edecek? Ne Karadağ’dan ne de Türkiye’den bir açıklama var. Burada sahipsiziz. Ben bu yaz ikinci şubeyi açmayı düşünürken artık geceleri uyuyamaz hale geldim. Restoranı sürekli izliyoruz; müşteri geldiğinde acaba bize saldırır mı kaygısıyla bakıyoruz.”
Esra Özrazgat (Araç Kiralama Şirketi Sahibi)
“4 yıldır Podgorica’da yaşıyoruz. Eşimle Türkiye’de yaklaşık 20 yıl boyunca çeşitli şirketlerde beyaz yaka pozisyonlarında çalıştık. Pandemi sonrası ekonomik koşullar nedeniyle ajansımızı kapatmak zorunda kaldık. İki küçük çocuğumuz var. Türkiye’deki ekonomik zorunluluklar, artan siyasi gerilim ve eğitim durumu bizi düşündürüyordu. Karadağ’ı seçmemizin sebebi, eğitim sisteminin Finlandiya modeline benzemesi ve sakin bir ülke olmasıydı. İlk başta bazı olumsuzluklar yaşadık. Çocuklarımız sokakta oynarken birkaç kez bazı çocukların onlara ‘Burası artık sizin değil, bir daha Karadağ’ı ele geçiremeyeceksiniz’ dediğini duyduk. Ancak bunları çok büyütmemeye çalıştık. Sonrasında yaşanan olaylar, korkularımızı daha da artırdı.”
