Andrew Higgins / New York Times
Dünya genelinde gümrük tarifelerinin artışı devam ederken, ABD Başkanı Donald Trump’ın küreselleşme döneminin sona erdiğini duyurması üzerine, Çin yönetimi bu durumu tersine çevirmek amacıyla Hainan Adası’nı ön plana çıkardı.
Çin’in güney kıyısında yer alan Hainan Adası, Singapur’un 50 katı büyüklüğünde bir alana sahip olup, geçtiğimiz ay birçok ithal ürün için gümrük tarifelerini kaldırarak şirketler ve bireyler için vergi oranlarını kayda değer ölçüde düşürdü. Bu adayı, dünyanın en büyük “serbest ticaret limanı” olarak ilan etti.
Çin hükümeti, Hainan’ı uluslararası ticarete açık olmanın bir sembolü olarak tanımladı.
Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, Hainan’ın “yeni dönemde Çin’in dışa açılımına öncülük eden önemli bir geçit” olduğunu ifade etti.
Mao sonrası reform ruhuna vurgu
Pekin’in sunduğu görüntü, Hainan’daki gümrüksüz ticaret girişiminin, Mao Zedong’un 1976’daki ölümünden sonra başlayan reform döneminin ruhunu hatırlattığını ortaya koyuyor. O dönemde Komünist Parti, sosyalist dogmalardan vazgeçerek belirli bölgelerde serbest piyasa politikalarını denemeye başlamış ve başarılı olan uygulamalar zamanla tüm ülkeye yayılmıştı.
Ancak günümüzde, Çin’in küresel ticaretteki rolü oldukça değişmiş durumda. Ülke, dünyanın en büyük üretim gücü ve ikinci en büyük ekonomisi haline geldi.
Şi Cinping, sıklıkla kendi kendine yeterliliğin önemini vurgularken, Çin’in yabancı kaynaklara bağımlılığını azaltma çabalarına dikkat çekti. Geçen yıl, Çin’e yaklaşık 1 trilyon dolarlık bir ticaret fazlası kazandıran yüksek tarifeler ve ihracat odaklı politikaları değiştirme konusunda ise isteksiz görünüyor.
“Ulusal açılımın öncüsü değil”
Avustralya merkezli Lowy Institute’te Doğu Asya uzmanı Richard McGregor, “Hainan’ın ulusal ekonominin daha geniş ve sistematik bir şekilde açılmasına öncülük ettiğine dair herhangi bir işaret yok” dedi.
McGregor, “Rekor düzeyde ticaret fazlalarının yaşandığı bir dönemde, Hainan’ın serbest ticaret merkezi olarak üstlendiği yeni rolün, siyasi ve halkla ilişkiler açısından güçlü bir aldatmaca ve değiştirme kokuşu taşıdığını” belirtti.
Gümrüksüz ithalat, sınırlı erişim
Hainan, 10 milyonluk nüfusuyla Çin’in toplam nüfusunun yüzde 1’inden daha azını oluşturmasına rağmen, çoğu yabancı ürünün serbestçe girmesine olanak tanıyor. Ancak bu ürünler, belirli katı koşullar yerine getirilmeden Çin’in diğer bölgelerine gönderilemiyor.
Bu uygulama, Hainan’a gümrüksüz olarak giren ürünlerin, yüksek tarifelerin uygulandığı diğer bölgelere sızmasını engellemeyi amaçlıyor. Hainan’a ithal edilen malların, değerlerinin en az yüzde 30 oranında artırılmadan diğer bölgelere gönderilmesine izin verilmiyor.
Yeni liman, fiili sınır hattı
Eyalet başkenti Haikou’daki Yeni Liman’da, büyük yolcu ve kargo terminalinden gemiler sürekli olarak komşu Guangdong eyaletine sefer yapıyor. Ancak bu nokta, geçmişteki iç taşımacılığın merkezi olmasının ötesinde, fiilen uluslararası bir sınır haline gelmiş durumda.
Çin gümrük idaresi, Hainan’dan ülkenin diğer bölgelerine giden mal akışını denetliyor ve kamyonları, gümrüksüz ürünlerin kaçırılmasına yönelik kontrol ediyor.
Yabancı şirketler için ne anlama geliyor?
Hainan’ın sunduğu sınırlı olanaklar, diğer Çin pazarlarına erişim ihtimali nedeniyle bazı yabancı şirketler için cazip hale geliyor. Bu durum, Guangdong veya diğer eyaletlere yüksek tarifelerle satış yapacak firmaları çekiyor.
Etiyopyalı kahve tüccarı Nesredin Hussein, yakın zamanda Haikou yakınlarında gümrüksüz ithal edilen çekirdekleri depolamak için bir antrepo kiraladı. Hainan’a tarifesiz getirilen kahveyi burada işleyerek, daha sonra vergi veya tarife ödemeden Çin’in diğer bölgelerine satmayı planlıyor.
“Çin’in kahveye olan iştahı düşünüldüğünde, bu benim için harika bir fırsat,” diyen Hussein, Çin anakarasına doğrudan ithalat yapsaydı yüzde 30’a varan tarife ve vergiler ödemek zorunda kalacağını belirtti. “Burada oran sıfır,” ifadelerini kullandı; eşi ve üç çocuğuyla birlikte, seçkin bir İngiliz yatılı okulu olan Harrow School’un Hainan şubesini ziyaretinin ardından.
Şüpheyle yaklaşanlar da var
Taylandlı etnik Çinli iş insanı Kamthon Wangudom, daha temkinli bir yaklaşım sergiliyor. Aralık ayında, atalarının yaşadığı köyü ziyaret etmesi için Hainan’a davet edilen Wangudom, adanın yatırım fırsatlarını tanıtan bir sergi merkezine götürüldü.
Bangkok’taki yenilenebilir enerji şirketinin Tayvan, Japonya ve Filipinler’de yatırımları olduğunu belirten Wangudom, Çin’den uzak durduklarını ifade etti. “Çin çok büyük ve karmaşık,” diyen Wangudom, yeni tarife rejiminin önemli bir değişiklik yaratacağına dair şüphelerini dile getirdi.
Ekonomik vitrin, stratejik öncelik
Hainan, palmiye ağaçlarıyla çevrili plajları ve tatil köyleriyle kendisini Hawaii ile karşılaştırmayı seviyor. Ancak Hawaii gibi, ada aynı zamanda askeri tesislerle dolu. Bunlar arasında, Çin’in Güney Çin Denizi üzerindeki iddialarını güçlendirdiği dönemde hızla büyüyen, güneydeki Sanya tatil kenti yakınındaki büyük deniz üssü de bulunuyor.
Şi Cinping, Kasım ayında gümrüksüz politikaları tanıtmak amacıyla Hainan’ı ziyaret etti. Ancak asıl amacı, deniz üssünü denetlemek ve yeni bir uçak gemisinin hizmete alınma törenine katılmaktı. Şi, Hainan’ın stratejik öneminin, güvenlik çıkarlarının ekonomik hedeflerden önce gelmesi gerektiğini vurguladı.
Beklentiler ve hayal kırıklıkları
Hainan, büyük planların sık sık hayal kırıklığıyla sonuçlandığı bir geçmişe sahiptir. 1988 yılında, Çin’in en büyük Özel Ekonomik Bölgesi olarak ilan edilmesiyle başlayan süreç, Şi’nin 2012’de iktidara gelmesinden bu yana hızla geriledi.
Hong Kong’un yanındaki Shenzhen gibi rakip özel ekonomik bölgelerin olağanüstü büyümesini yakalayamayan Hainan, uzun yıllar boyunca güneşli ama geride kalan bir bölge olarak algılandı. Turizm sektörünü, tıbbi turizm dahil olmak üzere geliştirdi; yeni otoyollar ve yüksek hızlı tren hatları inşa etti. 1990’larda ise, Çin’de komünizm döneminin ilk büyük emlak çöküşünü yaşadı.
