Afrika kökenli Amerikalılar ile Batı ve Orta Afrika arasındaki tarihsel bağ, yüzyıllar boyunca zayıflasa da tam anlamıyla kopmamıştır. Son dönemlerde bu ilişki, Afrika ülkelerinin siyah Amerikalı ünlülere vatandaşlık vermesiyle yeniden canlanmaktadır. Gabon, Gine, Benin ve Gana gibi ülkeler, tanınmış isimleri vatandaşlığa kabul ederek diaspora ile ilişkilerini güçlendirmeyi ve ekonomik ile kültürel kazanımlar elde etmeyi hedeflemektedir.
Hollywood yıldızı Samuel L. Jackson’ın Gabon vatandaşı olması ve Grammy ödüllü şarkıcı Ciara’nın Benin vatandaşlığı alması, bu sürecin en dikkat çeken örnekleri arasında yer alıyor. Rapçi Ludacris ve oyuncu Jonathan Majors ile Meagan Good da sırasıyla Gabon ve Gine vatandaşlığına kabul edilen diğer ünlülerdir. Müzik dünyasının efsane isimlerinden Stevie Wonder ise Gana pasaportuna sahiptir.
Tarihsel arka plan: Kölelikten pan-Afrikanizme
Afrika ile siyah Amerikalılar arasındaki ilişki, yeni bir olgu değildir. Afrika’nın en eski cumhuriyetlerinden biri olan Liberya, 1822’de özgürlüğünü kazanan siyah Amerikalı köleler tarafından kurulmuştur. Gana’nın 1957’de bağımsızlığını kazanmasının ardından birçok siyah Amerikalı entelektüel ve sanatçı bu ülkeye yerleşmiştir. Martin Luther King, Malcolm X ve Muhammed Ali gibi isimler Gana’yı ziyaret ederken, Kara Panterler hareketinin önemli figürlerinden Stokely Carmichael uzun yıllar Gine’de yaşamıştır.
Transatlantik bağ zamanla zayıflasa da, DNA testlerinin yaygınlaşması ve kimlik arayışının artmasıyla birlikte son yıllarda yeniden bir ivme kazanmıştır.
Vatandaşlık törenleri ve sembolik mesajlar
Vatandaşlık alan ünlü isimler, genellikle düzenlenen resmi törenlere katılmakta, tarihi yerleri ziyaret etmekte ve bu anları sosyal medya üzerinden paylaşmaktadır. Meagan Good, Gine’deki vatandaşlık töreninin ardından Instagram’daki 7,8 milyon takipçisine yaptığı paylaşımda, süreci “tarihin hareket hâlindeki bir anı” olarak tanımlamıştır.
Good ve eşi Jonathan Majors’a Gine vatandaşlığı, DNA testleriyle atalarının bu bölgeye dayandığının belirlenmesinin ardından verilmiştir. Good, bu sürecin yalnızca sembolik bir anlam taşımadığını, aynı zamanda “Afro-kökenli kimlikle yeniden bağ kurma” anlamına geldiğini vurgulamıştır.
Afrika hükümetlerinin yaklaşımları da bu söylemi desteklemektedir. Gana’nın eski Cumhurbaşkanı Nana Akufo-Addo, 2024’te Stevie Wonder’a vatandaşlık verileceği duyurulduğunda, bu adımın pan-Afrikanizmin ve küresel Afrika ailesi fikrinin bir teyidi olduğunu ifade etmiştir.
Ekonomik hedefler: Turizm, yatırım ve “yumuşak güç”
Uzmanlar, bu vatandaşlık girişimlerinin arkasında güçlü ekonomik ve siyasi hesaplamaların bulunduğunu belirtmektedir. Kamerunlu gazeteci Marie-Roger Biloa, sürecin romantik bir “eve dönüş” anlatısını aşarak, Afrikalı ülkelerin siyah Amerikalıların ekonomik potansiyelinden faydalanma arzusunu yansıttığını ifade etmektedir.
Özellikle turizm, bu bağlamda öne çıkmaktadır. Hükümetler, ünlülerin sosyal medya paylaşımlarının, yüksek gelirli siyah Amerikalı turistleri Afrika’ya çekmesini hedeflemektedir. Benin Cumhurbaşkanı Patrice Talon’un, ülkenin köle ticaretindeki tarihsel rolünü “hafıza turizmi” unsuru haline getirmeye çalıştığı kaydedilmektedir. Bu çerçevede, Benin’in eski köle limanlarından Ouidah’da inşa edilen Marina Projesi, hem anma hem de turistik bir merkez olarak planlanmaktadır.
Uzmanlar, bu sürecin yumuşak güç boyutuna da dikkat çekmektedir. Sciences Po’da görev yapan Beninli akademisyen Francis Kpatindé, ünlü isimlerin “kültürel elçi” işlevi gördüğünü belirterek, “Benin’in elması ya da petrolü yok, ama kültürü var. Ünlü vatandaşlar sayesinde ülke küresel görünürlük kazanıyor” ifadelerini kullanmaktadır.
Tepkiler ve eleştiriler
Ancak bu uygulama herkes tarafından olumlu karşılanmamaktadır. Bazı vatandaşlar, ünlü isimlerin karmaşık ve maliyetli vatandaşlık süreçlerini atlayarak pasaport almasını adaletsiz bulmaktadır. Ganalı bir vatandaş olan Taufic Suleman, YouTuber IShowSpeed’e pasaport verilmesini “kötü bir emsal” olarak değerlendirmektedir.
Gana Parlamentosu Dış İlişkiler Komitesi üyesi Patrick Boamah, içerik üreticisinin yasal prosedürlere uyması gerektiğini, ancak bazı aşamaların esnetilebileceğini dile getirmektedir. Benin Turizm Ajansı Başkanı Sindé Chekete ise Ciara’nın vatandaşlık sürecinin standart prosedürlere uygun olarak yürütüldüğünü savunmaktadır.
Bir diğer eleştiri ise bu vatandaşlıkların yüzeysel ve geçici kalabileceği yönündedir. Yetkililer, vatandaşlığın herhangi bir tanıtım veya yatırım yükümlülüğü içermediğini belirtse de, Ciara’nın vatandaşlık aldıktan altı ay sonra Benin’e dönerek Vodun Days Festivali’nde sahne alması, bu eleştirileri çürütmek için örnek gösterilmektedir.
Uzun vadeli sonuçlar belirsiz
Uzmanlar, bu stratejinin sonuçlarının kısa vadede ölçülemeyeceğini ifade etmektedir. Kpatindé, Gabon, Gana, Benin ve Gine’nin bu politikaların somut faydalarını 10–20 yıl içinde netleştirebileceğini belirtmektedir.
Benin hükümeti, “Afro-kökenlilerin vatandaşlığa kabulü” için özel bir devlet kurumu kuracağını duyururken, Gana ise başvuru sistemini daha erişilebilir hale getirmek amacıyla vatandaşlık işlemlerini geçici olarak durdurmuştur.
Tüm bu tartışmalara rağmen uzmanlar, Afrika ülkelerinin diaspora ile ilişkilerini güçlendirme yönünde somut adımlar atmaya başladığı görüşünde birleşmektedir. Pan-Afrikanizm söyleminin, ünlü isimler üzerinden somut politikaya dönüşmesi, kıta ülkeleri açısından yeni bir dönemin habercisi olarak değerlendirilmektedir.
Kaynak: Gazete Oksijen
